Arthur Henry Reginald Buller

Arthur Henry Reginald Buller potrafił zamienić chwilę niemal niewidoczną dla oka w problem eksperymentalny. Interesowało go, jak grzyb uwalnia zarodniki, jak daleko mogą się przemieścić i jakie cechy owocnika pomagają im wydostać się spomiędzy blaszek albo z rurek. Urodzony w 1874 roku w Anglii botanik kształcił się w Birmingham, Lipsku i Monachium. W 1904 roku został pierwszym profesorem botaniki i geologii na University of Manitoba w Winnipeg.

Najważniejszą część jego dorobku stanowi wielotomowe „Researches on Fungi”. Buller projektował doświadczenia z wilgotnością, światłem i położeniem owocnika, opisał kroplę przy bazydiosporze oraz tor wyrzutu. Model katapulty, w którym kropla łączy się z warstwą wody i gwałtownie przesuwa środek masy, zaproponowano dopiero w 1991 roku i potwierdzono później ultraszybkim obrazowaniem. Nazwa „kropla Bullera” honoruje jego obserwację, nie autorstwo całego nowoczesnego mechanizmu.

Równie ważne było pytanie, co dzieje się po wyrzucie. Zarodnik musi opuścić powierzchnię hymenium, ale nie powinien uderzyć w sąsiednią blaszkę. Minimalny impuls wystarcza do pokonania tej odległości, a potem zarodnik opada i zostaje przejęty przez powietrze. Buller analizował też rytm uwalniania oraz wpływ kształtu owocnika. Dzięki temu budowa kapelusza przestała być tylko cechą do oznaczania gatunku — stała się funkcjonalną maszyną rozsiewającą.

Archiwum University of Manitoba dokumentuje jego badania, korespondencję i rolę w organizowaniu nauki na młodym uniwersytecie. Pracował także nad rdzami zbóż, ważnymi dla rolnictwa kanadyjskich prerii. Łączył więc mechanikę mikroskopijnych struktur z problemami gospodarczymi, a opis publikował wraz z rysunkami i fotografiami pozwalającymi innym kontrolować wnioski.

Nie wszystkie interpretacje Bullera przetrwały bez zmian. Jego wartość polega jednak na tym, że postawił mierzalne pytania o ruch, czas i warunki środowiska. Dzisiejsze szybkie kamery pokazują szczegóły wyrzutu zarodnika, ale wykonują tę samą pracę poznawczą: odsłaniają fizykę ukrytą w pozornie nieruchomym owocniku.

Obserwacja Bullera i nowoczesny mechanizm to nie to samo

Buller opisał kroplę powstającą u nasady bazydiospory oraz tor jej wyrzutu, lecz nie wykazał współczesnego mechanizmu katapulty napięcia powierzchniowego. Przegląd i doświadczenia Noblin i współautorów wskazują, że model oparty na koalescencji kropli zaproponowali Webster i współpracownicy w 1991 r., a bezpośrednio potwierdziło go dopiero ultraszybkie nagranie. W obrazie rejestrowanym z prędkością 50 tys. klatek/s kropla Bullera łączy się ze spłaszczoną warstwą wody na powierzchni zarodnika; spadek energii powierzchniowej gwałtownie przesuwa masę i nadaje zarodnikowi pęd. Woda kondensuje dzięki cukrom obniżającym potencjał wodny powierzchni. Nazwa kropli honoruje trafną obserwację Bullera, nie autorstwo całego późniejszego wyjaśnienia fizycznego. Obecny akapit przypisujący mu wykazanie tego mechanizmu wymaga korekty.