Szwajcaria: miara zwyczajowa zapisana w kodeksie

Szwajcarski przepis o zbieraniu grzybów stoi nie w ustawie o lasach ani w prawie ochrony przyrody, tylko w kodeksie cywilnym, w artykule 699. Umieszczenie jest wymowne: chodzi o granice cudzej własności, a nie o ochronę gatunku.

Treść jest krótka. Wchodzenie do lasu i na pastwisko oraz przywłaszczanie dziko rosnących jagód, grzybów i tym podobnych jest dozwolone każdemu w rozmiarach zwyczajowych dla danego miejsca, o ile właściwy organ nie wyda pojedynczych, ściśle ograniczonych zakazów w interesie upraw. Ustęp drugi pozostawia prawu kantonalnemu regulowanie wstępu na cudzy grunt w celu polowania i rybołówstwa.

Warto zobaczyć, co robi sformułowanie o rozmiarach zwyczajowych. Nie podaje liczby, tylko odsyła do tego, co w danej okolicy uchodzi za normalne. Prawodawca federalny mówi więc: nie wiem, ile jest właściwe w dolinie alpejskiej i ile na płaskowyżu, i nie zamierzam tego rozstrzygać z Berna. To odesłanie tłumaczy całą resztę szwajcarskiego systemu.

Liczby dokładają kantony, każdy po swojemu, i różnice bywają duże. Gryzonia zamyka zbiór od pierwszego do dziesiątego dnia każdego miesiąca, ustala dwa kilogramy na osobę dziennie, zakazuje zbierania w grupach powyżej trzech osób i wymaga kantonalnego zezwolenia na odstąpienie zbioru osobom trzecim. Sąsiedni kanton może mieć zupełnie inne rozwiązanie, bo artykuł 699 nikogo do niczego nie przymusza — daje tylko ramę.

Druga warstwa jest zdrowotna i nie ma z prawem własności nic wspólnego. W wielu szwajcarskich gminach działa urzędowa kontrola grzybów, do której przynosi się zbiór posortowany według gatunków. Kontrola jest bezpłatna, sezonowa i prowadzona przez gminę, a jej godziny bywają dostosowane do powrotu z lasu.

Dla przyjezdnego wniosek jest jednoznaczny. Pytanie „ile wolno w Szwajcarii" nie ma odpowiedzi na poziomie kraju. Ma ją dopiero na poziomie kantonu, a przy trasie biegnącej wzdłuż granicy administracyjnej — na poziomie obu kantonów naraz. Kodeks cywilny mówi tylko tyle, że zbierać w ogóle wolno, i że miarą jest miejscowy zwyczaj.

Ten sam kodeks, różne kantony

Artykuł 699 szwajcarskiego kodeksu cywilnego pozwala każdemu wchodzić do lasu i na pastwiska oraz zbierać dzikie jagody i grzyby w rozmiarze przyjętym miejscowym zwyczajem. Zasada obowiązuje w lasach prywatnych i publicznych. „Miejscowy” jest jednak słowem rozstrzygającym. W Gryzonii nie wolno zbierać od 1. do 10. dnia każdego miesiąca; w pozostałe dni limit wynosi 2 kg, a grupy większe niż trzy osoby są zakazane z wyjątkiem rodzin. Kanton Zurych ma ten sam okres ochronny, lecz limit 1 kg; w rezerwatach zbiór jest zawsze zakazany. Trzeba więc ustalić kanton, gminę, obszar chroniony i dzień miesiąca — nie tylko państwo.