Grzyby w zdrowej tkance wysokogórskich drzew

Endofit to grzyb żyjący wewnątrz tkanek rośliny, która nie wykazuje żadnych objawów choroby. Nie jest to rzadkość ani wyjątek: praktycznie każda zbadana roślina okazuje się gospodarzem takich grzybów, a ich rola bywa obojętna, korzystna albo utajenie patogeniczna, zależnie od kondycji rośliny i warunków.

Podczas przeglądu mykologicznego wysokogórskich lasów Tybetu zespół Kaili Pang wyizolował cztery szczepy endofityczne z bezobjawowych tkanek cyprysu tybetańskiego Cupressus gigantea oraz róży jedwabistej Rosa sericea. Na podstawie cech morfologicznych i analizy filogenetycznej pięciogenowego zbioru danych — ITS, LSU, tub2, tef1 i rpb2 — opisano je jako dwa nowe gatunki: Parafenestella cupressicola i P. xizangensis z rodziny Cucurbitariaceae, rzędu Pleosporales.

Rozróżnienie oparto na kombinacji przesłanek. P. cupressicola tworzy linię siostrzaną wobec P. ulmi i P. ulmicola, ale różni się wymiarami komórek konidiotwórczych i konidiów. P. xizangensis ma morfologię konidiów podobną do P. salicis, lecz odmienne sekwencje. To typowa sytuacja w taksonomii mikrogrzybów: ani sama morfologia, ani sama sekwencja nie wystarczają.

Autorzy podkreślają, że wynik poszerza znany zakres żywicieli i zasięg geograficzny rodzaju oraz że w ekosystemach alpejskich pozostaje do odkrycia więcej różnorodności endofitów.

Warto zwrócić uwagę na wybór miejsca. Wysokie góry są dla mykologii terenem trudnym i słabo spenetrowanym, a jednocześnie takim, gdzie izolacja i ostre warunki sprzyjają wyodrębnianiu się linii. Cyprys tybetański, drzewo długowieczne i endemiczne, jest w tym kontekście gospodarzem szczególnie obiecującym.

Granica między endofitem a patogenem bywa przy tym płynna i to jest najważniejsze zastrzeżenie do takich opisów. Ten sam grzyb potrafi latami żyć w tkance bezobjawowo, a po osłabieniu rośliny przejść do fazy chorobotwórczej. Izolacja ze zdrowej tkanki mówi więc, gdzie grzyb był w chwili pobrania, a nie jak się zachowa.

Rodzaj Parafenestella jest tu przykładem pouczającym, bo jego znani przedstawiciele bywają wiązani z zamieraniem pędów drzew liściastych. Opis nowego gatunku jako endofita nie jest zatem orzeczeniem o jego nieszkodliwości, tylko zapisem okoliczności, w jakich go znaleziono.

Co potwierdza publikacja

Cztery szczepy z powierzchniowo odkażonych, bezobjawowych tkanek roślin z Tybetu utworzyły dwa nowe gatunki: Parafenestella cupressicola ze zdrowej szyszki Cupressus gigantea na 3093 m n.p.m. oraz P. xizangensis z kory zdrowej gałęzi Rosa sericea na 3163 m. Każdy takson reprezentują dwa szczepy, a analiza ITS, LSU, tub2, tef1 i rpb2 dała dla obu kladów wsparcie ML/BI 100/1. „Endofit” oznacza tu izolację z wnętrza asymptomatycznej tkanki po sterylizacji powierzchni. Nie dowodzi, że grzyb jest dla gospodarza korzystny, stale bezobjawowy albo wyspecjalizowany; nie wyklucza fazy saprotroficznej lub utajonej patogeniczności. Pojedynczy typ tkanki i stanowisko na gatunek nie wyznaczają zakresu gospodarzy, zasięgu ani stanu ochrony.