Trzy nowe porosty poznane po nalocie na plesze

Pruina to drobnokrystaliczny, biały albo szarawy nalot pokrywający powierzchnię plechy lub tarczek owocnikowych niektórych porostów. Bywa traktowana jako szczegół, a w rzeczywistości jest cechą diagnostyczną, zależną od składu chemicznego i sposobu odkładania kryształów.

Zespół Fengxia Liang przejrzał chińskie Acarosporaceae właśnie pod tym kątem. Wynik: trzy nowe gatunki pruinowate — Sarcogyne bayingolinensis, S. parasitica i S. yiliensis — oraz jeden gatunek nowy dla Chin, Acarospora iqbalii. Rozstrzygnięcie oparto na połączeniu analiz morfologicznych, chemicznych i filogenetycznych.

Cechy różnicujące są tak drobne, że warto je wymienić dla obrazu tej pracy. Wszystkie trzy nowe gatunki mają żel hymenialny barwiący się na niebiesko w odczynniku IKI. S. bayingolinensis wyróżnia się klapowanym brzegiem plechy i brakiem pruiny wokół tarczki. S. parasitica ma areolki z głębokimi szczelinami wokół tarczki i prowadzi tryb pasożytniczy. S. yiliensis — cienki hymenium o grubości 50–60 mikrometrów i wysokie subhymenium, 50–80 mikrometrów.

Autorzy uzupełnili też obraz gatunków znanych: wykazali, że A. tianshanica występuje w dwóch typach chemicznych, z kwasem girofowym albo bez niego, oraz uzupełnili dane molekularne A. glaucocarpa z Chin. Pracę zamyka klucz do oznaczania pruinowatych Acarosporaceae.

Warto pamiętać, dlaczego porosty pojawiają się w dziale o nowych gatunkach grzybów. Nazwa porostu jest nazwą grzyba — partner fotosyntetyzujący ma własną, osobną nazwę. Porost to sposób życia, a nie takson.

Porosty naskalne z tej grupy mają dla monitoringu wartość, której nie mają grzyby wielkoowocnikowe. Rosną wolno, mierzone w milimetrach na dekadę, i pozostają na miejscu przez dziesięciolecia albo dłużej. Stanowisko można więc odwiedzić po latach i porównać stan, zamiast czekać na sezon owocnikowania.

Właśnie dlatego porosty są klasycznym wskaźnikiem jakości powietrza i ciągłości siedliska. Ceną jest trudność oznaczania: rozstrzygnięcie wymaga odczynników chemicznych, mikroskopu i — jak pokazuje ta praca — coraz częściej także sekwencji. Polska ma w tej dziedzinie długą tradycję badawczą, a porosty są u nas objęte ochroną gatunkową na tych samych zasadach co pozostałe grzyby. Klucz do oznaczania pruinowatych Acarosporaceae, którym praca się kończy, jest dla kolejnych badaczy narzędziem o dłuższym życiu niż same opisy trzech gatunków.

Co potwierdza publikacja

Sarcogyne bayingolinensis, S. parasitica i S. yiliensis rozpoznano w Sinciangu przez połączenie morfologii, reakcji chemicznych i filogenezy ITS, mtSSU oraz nuLSU. Wszystkie mają niebieską reakcję żelu hymenialnego z IKI, ale różnią się rozmieszczeniem nalotu, pękaniem areoli i wysokością hymenium. S. parasitica zebrano na plesze Acarospora bohlinii i dotąd znana jest tylko z holotypu. Obserwacja uzasadnia opis nawyku pasożytniczego, lecz publikacja nie mierzy szkody ani mechanizmu. Artykuł podaje też pierwsze stwierdzenie A. iqbalii w Chinach i dwa chemotypy A. tianshanica. Zarówno Acarospora, jak i Sarcogyne nie były w analizie monofiletyczne, więc przyszłe próbkowanie może zmienić granice rodzajów. Jedno stanowisko nie dowodzi endemizmu ani zagrożenia.