Robert Hooke

Robert Hooke był eksperymentatorem, konstruktorem przyrządów, architektem i obserwatorem przyrody. Urodził się w 1635 roku na wyspie Wight, kształcił w Westminster School i Oksfordzie, a następnie współpracował z Robertem Boyle’em przy pompie powietrznej. W 1662 roku został kuratorem eksperymentów nowo powstałego Royal Society. Co tydzień miał przygotowywać doświadczenia, urządzenia i demonstracje dla członków towarzystwa, dlatego jego nauka od początku łączyła pomysł z warsztatem.

Najważniejszym połączeniem Hooke’a z historią mykologii jest „Micrographia” z 1665 roku. Książka zawierała obserwacje wykonane mikroskopem oraz wielkie miedzioryty pokazujące struktury niedostępne gołemu oku. Na tablicy XII znalazła się pleśń z wyraźnymi nitkami i kulistymi zakończeniami. Harvard University Herbaria określa ją jako pierwszą ilustrację mikrogrzybów. Hooke opisał również budowę grzybów kapeluszowych, choć nie znał dzisiejszej terminologii komórkowej ani taksonomii.

Jego rola nie polegała na formalnym opisaniu gatunku. Przełomem było uczynienie obserwacji sprawdzalną: czytelnik otrzymywał informację o przyrządzie, preparacie i tym, co autor uznał za widoczne. Hooke rozumiał też, że obraz jest wyborem. Rycina porządkuje ostrość, skalę i szczegóły, których nie widzi się jednocześnie w jednym polu mikroskopu. Dzisiejsza mikrofotografia nadal wymaga opisu warunków i skali z tego samego powodu.

Hooke badał sprężystość, powietrze, zegary, skamieniałości i ruch ciał niebieskich, a po pożarze Londynu pracował przy odbudowie miasta. Szerokość zainteresowań sprawiła, że mykologia nie była jego odrębną specjalizacją. Mimo to jego obserwacja pleśni stała się ważnym początkiem widzialnej anatomii grzybów. Pokazała, że nalot na materiale nie jest jednorodną plamą, lecz ma powtarzalną organizację.

W profilu Hooke’a warto unikać późniejszej legendy samotnego geniusza walczącego wyłącznie z Newtonem. Pracował w sieci rzemieślników, drukarzy i członków Royal Society. „Micrographia” była produktem tej infrastruktury równie mocno jak jego oka. Trwałym wkładem pozostała kultura eksperymentu: zbuduj narzędzie, pokaż preparat, zapisz ograniczenia i pozwól innym zobaczyć więcej.

Tablica XII zamiast nieistniejącego portretu

W „Micrographia” z 1665 roku najważniejszym mykologicznym obrazem Hooke’a jest tablica XII: mikroskopowy „niebieski nalot” na skórze, który autor opisał jako skupienie drobnych, różnie ukształtowanych grzybków. Harvard University Herbaria określa tę publikację jako pierwszą ilustrację mikrogrzybów i pierwszy opis wewnętrznej budowy grzybów kapeluszowych. Katalog Royal Society doprecyzowuje warsztat: miedzioryt wykonał nieznany rytownik według rysunku Hooke’a; nie należy dopisywać współczesnego oznaczenia gatunku, którego źródło nie podaje.