Polski obraz grzybów wciąż stoi na zielnikach

GBIF opisuje każdy rekord polem basisOfRecord, czyli informacją o tym, skąd wiadomo o organizmie. Zapytanie z 15 sierpnia 2026 roku, zestawiające ten podział dla królestwa grzybów globalnie i dla Polski, daje dwa różne obrazy tej samej dziedziny.

Na świecie największą grupą są obserwacje ludzkie — 27 767 480 rekordów, czyli 45,9 procent całości. Okazy zachowane w kolekcjach to 14 079 112 rekordów, czyli 23,3 procent, a próbki materiału, głównie sekwencje środowiskowe, 28,5 procent. W Polsce kolejność jest odwrotna: okazy zachowane stanowią 256 607 rekordów, czyli 57,4 procent, obserwacje ludzkie 97 204 rekordy, czyli 21,7 procent, a próbki materiału 12,7 procent.

Różnica nie mówi o grzybach, tylko o tym, kto i jak je rejestruje. Polski zasób powstał głównie w instytucjach: to zdigitalizowane zielniki i fungaria, budowane przez dziesięciolecia i publikowane hurtowo. Zasób globalny jest w dużej mierze napędzany platformami nauki obywatelskiej, w których pojedyncza osoba dodaje obserwację ze zdjęciem. Oba modele mają inne mocne strony — okaz można zbadać ponownie i zsekwencjonować po latach, obserwacji nie — obserwacji przybywa szybko i szeroko, okazów wolno i punktowo.

Wniosek praktyczny dotyczy interpretacji map. Mapa oparta na polskim zasobie pokazuje w dużej mierze zasięg pracy zielnikowej, a nie zasięg gatunku. Zanim porówna się dwa regiony albo dwa kraje, trzeba sprawdzić, czy porównuje się to samo źródło wiedzy. Wartości podane wyżej są migawką i zmienią się przy kolejnych publikacjach zbiorów danych.

Ten sam filtr, dwie historie dokumentacji

W globalnym zbiorze 60 750 818 rekordów obserwacje człowieka stanowią 45,92%, zachowane okazy 23,28%, a próbki materialne 28,55%. W Polsce, przy 450 470 rekordach, zachowane okazy dają 57,03%, obserwacje człowieka 21,92%, próbki materialne 12,84%, a cytowania materiału 7,88%.

Proporcje policzono z równoczesnych faceted queries GBIF. Kategorie opisują sposób udokumentowania rekordu, nie jego prawdziwość lub wartość naukową. Silny udział okazów pokazuje znaczenie polskich kolekcji i ich cyfryzacji, ale także to, że obraz otwartych danych jest częściowo obrazem historii instytucji.