Grzybom bliżej do zwierząt niż do roślin

Przez większą część historii nauki grzyby umieszczano obok roślin. Nie przemieszczają się jak zwierzęta, wyrastają z podłoża i mają ściany komórkowe, więc takie podobieństwo wydawało się naturalne. Dopiero porównania budowy komórek, sposobu odżywiania, a następnie sekwencji genów pokazały, że podobieństwo jest powierzchowne. Grzyby i zwierzęta należą do wielkiej gałęzi eukariontów nazywanej Opisthokonta i mają wspólnego przodka późniejszego niż wspólny przodek któregokolwiek z nich z roślinami.

Nie oznacza to, że grzyb jest „prawie zwierzęciem”. Od rozdzielenia linii minęły setki milionów lat, a oba królestwa rozwinęły zupełnie inne organizmy. Pokrewieństwo w biologii opisuje kolejność rozgałęzień drzewa życia, nie podobieństwo codziennego wyglądu. Najbliższymi jednokomórkowymi krewnymi zwierząt są wiciowce kołnierzykowe, natomiast przy granicy linii grzybów stoją między innymi drobne organizmy wodne. Wspólna grupa jest szersza niż dwa znane królestwa.

Kilka cech dobrze pokazuje różnicę względem roślin. Grzyby nie mają chlorofilu i nie produkują cukrów w fotosyntezie. Wydzielają enzymy do otoczenia, rozkładają materiał poza komórką, a następnie wchłaniają rozpuszczone związki. Ich ściany komórkowe zawierają chitynę, podczas gdy ściany roślin opierają się przede wszystkim na celulozie. Jako zapas energii grzyby i zwierzęta gromadzą glikogen, a nie skrobię typową dla roślin.

Ta wiedza ma praktyczne konsekwencje. Leki wymierzone w komórki grzybów muszą wykorzystywać różnice wystarczająco duże, by nie uszkadzać komórek człowieka, co bywa trudniejsze niż zwalczanie bakterii. Z kolei w ekologii nie można traktować grzybów jako biernej „roślinności”: są konsumentami i rozkładaczami, bez których obieg węgla i składników mineralnych przestałby działać. Drzewa filogenetyczne są nadal poprawiane wraz z nowymi genomami, ale pozycja zwierząt i grzybów we wspólnej gałęzi nie opiera się na jednej cesze ani jednym badaniu.

Co naprawdę pokazują dane

Pokrewieństwo nie oznacza, że grzyby „pochodzą od zwierząt”. Analizy tysięcy genów umieszczają oba królestwa w Opisthokonta: grzyby i zwierzęta mają wspólnego przodka młodszego niż ich wspólny przodek z roślinami. Od tej dawnej linii obie gałęzie ewoluowały niezależnie. Podobieństwa takie jak magazynowanie glikogenu czy obecność chityny w ścianach komórkowych grzybów i oskórku stawonogów są interesujące, ale same nie rozstrzygają drzewa rodowego; podstawą są wielogenowe filogenezy i szerokie próbkowanie taksonów. Grzyby pozostają odrębnym królestwem: odżywiają się osmotroficznie, trawiąc związki na zewnątrz i je wchłaniając, podczas gdy zwierzęta zwykle pobierają pokarm do wnętrza ciała. „Bliżej” jest więc precyzyjną informacją o wspólnym przodku, a nie stwierdzeniem, że grzyby są rodzajem zwierząt.