Możliwa skamieniałość grzyba przesuwa zapis o ponad pół miliarda lat

Do 2019 roku najstarsze jednoznaczne skamieniałości grzybów pochodziły ze środkowego paleozoiku, czyli sprzed około 450 milionów lat. W maju tego roku Corentin Loron i współpracownicy opublikowali w „Nature" opis wielokomórkowych mikroskamieniałości o organicznych ścianach, zachowanych w łupkach formacji Grassy Bay w Arktycznej Kanadzie. Wiek warstwy określono na 1010–890 milionów lat, a więc ponad pół miliarda lat wcześniej.

Rozstrzygnięcie, że coś tak małego i tak starego jest grzybem, wymaga więcej niż zdjęcia. Autorzy połączyli trzy niezależne linie dowodowe: morfologię (rozgałęzione strzępkopodobne włókna z przegrodami i zarodnikopodobne struktury), ultrastrukturę ściany komórkowej oraz analizę spektroskopową, która wskazała na obecność chityny. Chityna buduje ściany komórkowe grzybów i nie występuje u roślin, więc jej sygnał jest tu argumentem rozstrzygającym o przynależności.

Konsekwencja sięga dalej niż samo królestwo grzybów. Grzyby należą do Opisthokonta — grupy obejmującej także zwierzęta i ich jednokomórkowych krewnych. Jeśli grzyby istniały już miliard lat temu, to minimalna data rozejścia się tej gałęzi przesuwa się razem z nimi. Wynik zgadza się przy tym z zegarami molekularnymi, które od dawna wskazywały daty starsze niż zapis kopalny — a rozjazd między tymi dwoma metodami był jednym z trwalszych sporów w tej dziedzinie.

Ostrożność jest tu na miejscu i autorzy jej nie ukrywają. Przynależność mikroskamieniałości ustala się przez wnioskowanie z cech, a nie przez bezpośrednią obserwację żywego organizmu. Sygnał chemiczny sprzed miliarda lat pochodzi z materii, która przeszła długą historię geologiczną. Praca pokazuje najlepszą dostępną interpretację, a nie zamknięty dowód, i tak też należy ją czytać.

Nazwa rodzajowa, jaką autorzy nadali swojemu znalezisku, brzmi Ourasphaira giraldae. Warto ją zapamiętać ostrożnie: w mykologii historia takich rekordów bywa burzliwa, a kolejne analizy potrafią przenieść organizm do zupełnie innej gałęzi drzewa życia. Rekord wieku nie jest tytułem przyznanym na zawsze, tylko najlepszym stanem wiedzy na dzisiaj.

Co naprawdę pokazują dane

Wynik dotyczy najstarszej zaproponowanej skamieniałości grzyba, nie daty powstania całego królestwa. Ourasphaira giraldae pochodzi z łupków formacji Grassy Bay w kanadyjskiej Arktyce, datowanych na około 1,0–0,9 miliarda lat. Mikroskamieniałości mają wielokomórkowe, rozgałęzione pod kątem prostym filamenty, końcowe kuliste struktury i dwuwarstwowe ściany. Spektroskopia wykazała sygnał zgodny z chityną. Łącznie cechy te skłoniły autorów do przypisania organizmu do całkowitej grupy grzybów i przesunęły bezpośredni zapis o ponad 500 mln lat względem wcześniejszych, powszechnie akceptowanych okazów. Każda bardzo stara mikroskamieniałość wymaga jednak ostrożności: chityna nie jest wyłączna dla grzybów, a podobne kształty mogą powstawać w innych eukariontach. To mocna interpretacja wieloliniowych danych, nie obserwacja DNA ani pewne miejsce w obrębie dzisiejszych grup.