1998: grzyb okazuje się zabójcą płazów

Pod koniec XX wieku populacje płazów zaczęły znikać w miejscach, gdzie nie działo się nic oczywistego: w górskich lasach deszczowych Queenslandu i Panamy, w rezerwatach, z dala od wycinki i zanieczyszczeń. Przyczyna pozostawała nieznana, dopóki w 1998 roku Lee Berger, Rick Speare i współpracownicy nie opublikowali w „PNAS" wyniku badań chorych i martwych żab zebranych podczas masowych pomorów.

W naskórku zwierząt znaleziono zmiany wywołane przez grzyba z gromady skoczkowców, Chytridiomycota. Było to pierwsze doniesienie o pasożytowaniu przedstawiciela tej gromady na kręgowcu. Skoczkowce znano wcześniej jako organizmy wodne i glebowe, rozkładające materię organiczną albo pasożytujące na glonach i bezkręgowcach — a nie jako sprawców choroby ssaków, ptaków czy płazów.

Autorzy poparli obserwację danymi eksperymentalnymi, które pozwoliły stwierdzić, że skórna chytridiomikoza jest chorobą śmiertelną dla płazów bezogonowych, i postawili hipotezę, że jest bezpośrednią przyczyną obserwowanych spadków liczebności. Mechanizm okazał się dotyczyć skóry, przez którą płazy oddychają i regulują gospodarkę wodną — zakażenie zaburza transport jonów i prowadzi do zatrzymania akcji serca.

Praca zmieniła sposób myślenia o chorobach dzikiej przyrody. Pokazała, że patogen grzybowy może w kilkanaście lat przebudować faunę całych regionów, a jego rozprzestrzenianie się wiąże się z transportem zwierząt przez ludzi. Chytridiomikoza jest dziś podręcznikowym przykładem choroby wschodzącej i jednym z głównych argumentów za bioasekuracją w handlu płazami.

Od korelacji w terenie do zakażenia doświadczalnego

Praca z 1998 r. połączyła materiały z epizodów śmiertelności i spadków liczebności płazów w lasach deszczowych Australii i Ameryki Środkowej. Histologia i mikroskopia elektronowa ujawniły organizm z grupy skoczkowców w zrogowaciałych warstwach skóry chorych zwierząt; analiza małej podjednostki rRNA umieściła go w Chytridiomycota. Ważny był jednak drugi poziom dowodu: po doświadczalnym narażeniu zdrowych żab rozwijała się śmiertelna choroba skóry. Autorzy uznali więc, że dane eksperymentalne wspierają wniosek o letalnej chytridiomikozie płazów.

Tytuł artykułu celowo mówił o śmiertelności „związanej” ze spadkami populacji, a wniosek określał patogen jako prawdopodobną bezpośrednią przyczynę badanych epizodów. Nie był to dowód, że jeden czynnik wyjaśnia każdy globalny spadek liczebności płazów. Nazwa Batrachochytrium dendrobatidis została formalnie wprowadzona dopiero w kolejnej pracy.