Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN

Instytut Botaniki im. Władysława Szafera PAN łączy laboratoria z archiwum polskiej różnorodności. Jego misja obejmuje badania ewolucji i bioróżnorodności roślin oraz grzybów — od danych molekularnych po funkcjonowanie ekosystemów. Dla mykologii szczególnie ważny jest zielnik KRAM, ponieważ przechowuje materialne potwierdzenia występowania gatunków i umożliwia ponowną kontrolę oznaczeń po zmianach taksonomii.

Oficjalny opis kolekcji KRAM F podaje ponad 61 100 skatalogowanych okazów grzybów oraz około 50 tysięcy czekających na pełne opracowanie. Dominują podstawczaki, a znaczna część materiału pochodzi z Polski i Europy. Zbiór zawiera również okazy z Afryki, Ameryki Południowej i Azji, kolekcje grzybów epifitycznych i fitopatogenicznych, Laboulbeniales oraz typy nomenklatoryczne. Liczby nie są prostą listą gatunków: wiele okazów może dokumentować ten sam takson w różnych miejscach i latach.

Takie serie są kluczowe dla oceny zmian. Pojedynczy rekord mówi, że organizm został kiedyś znaleziony; zestaw etykiet pozwala badać przesunięcia zasięgu, gospodarzy i terminów. Współczesne metody mogą wydobyć z dawnych okazów cechy mikroskopowe, chemiczne, a czasem materiał genetyczny. Jednocześnie próbka jest zasobem skończonym, więc pobrania destrukcyjne wymagają uzasadnienia i zgody kuratora.

Instytut przy ulicy Lubicz jest placówką badawczą, nie muzeum działającym w trybie swobodnego zwiedzania. Dostęp do kolekcji należy uzgodnić z właściwą jednostką, podając grupę organizmów, cel i termin. Osoba bez projektu naukowego może korzystać z publikacji, baz cyfrowych, wydarzeń i popularyzacji instytutu. Przed przyjazdem warto odróżnić adres całej placówki od konkretnego magazynu lub pracowni. Najważniejszym „eksponatem” KRAM nie jest najładniejszy owocnik, lecz okaz z kompletną etykietą, możliwy do zweryfikowania przez następną generację badaczy. To kompletna etykieta zamienia znaleziony fragment w trwałe dane naukowe.

Okaz jako dowód występowania

Krakowskie zbiory KRAM pokazują, dlaczego atlas zasięgu powinien prowadzić do dokumentacji. W krytycznej liście wielkoowocnikowych podstawczaków Polski Władysław Wojewoda opierał dane nie tylko na literaturze, lecz także na okazach zielnikowych, w tym przechowywanych w KRAM. Każdy poprawnie opisany okaz łączy nazwę z miejscem, datą, siedliskiem i autorem zbioru, dzięki czemu oznaczenie można później sprawdzić lub zmienić. Część historycznych publikacji i danych Instytutu jest dostępna przez Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych, ale same kolekcje pozostają warsztatem badawczym. Informację o konsultacji konkretnego materiału trzeba uzgodnić bezpośrednio z Instytutem, zamiast zakładać dostęp jak do ekspozycji muzealnej.