Elizabeth Lee Hazen

Elizabeth Lee Hazen (1885–1975) była amerykańską mikrobiolożką pracującą w laboratorium Departamentu Zdrowia Stanu Nowy Jork. Jej najważniejszy wynik naukowy ukazał się w 1951 roku we wspólnej z Rachel Fuller Brown pracy „Fungicidin, an Antibiotic Produced by a Soil Actinomycete" na łamach „Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine".

Podział pracy w tym zespole jest sam w sobie pouczający. Hazen prowadziła etap mikrobiologiczny: izolowała promieniowce z próbek gleby i przesiewała hodowle pod kątem działania na grzyby chorobotwórcze. Obiecujące hodowle przesyłała Brown, która wydzielała i oczyszczała substancje czynne; oczyszczone frakcje wracały następnie do Hazen do prób biologicznych i oceny toksyczności. Próbki i frakcje wędrowały między Nowym Jorkiem i Albany pocztą.

Tło problemu było w tamtym czasie poważne. Antybiotyki przeciwbakteryjne działały, ale zaburzenie równowagi mikrobiologicznej po ich zastosowaniu sprzyjało zakażeniom grzybiczym, na które nie było wtedy bezpiecznego leku. Substancje działające na grzyby okazywały się zbyt toksyczne, bo grzyb i człowiek to organizmy jądrowe o pokrewnej budowie komórki. Znalezienie związku o wystarczającej selektywności było więc zadaniem, w którym większość kandydatów odpadała.

Fungicydyna weszła do lecznictwa jako nystatyna i pozostaje w użyciu do dziś. Hazen i Brown opisały ją pod nową nazwą w 1960 roku w „Annals of the New York Academy of Sciences". Ich historia bywa opowiadana głównie jako opowieść o dwóch kobietach w nauce lat pięćdziesiątych — jest jednak przede wszystkim przykładem tego, ile daje uporczywe przesiewanie gleby, kiedy wiadomo, czego się szuka.

Miejsce pracy też coś tłumaczy. Laboratorium departamentu zdrowia nie jest ośrodkiem badań podstawowych — jego zadaniem jest diagnostyka i nadzór epidemiologiczny. Odkrycie leku powstało tam obok obowiązków rutynowych, z materiału, który każdy mógł zebrać, i przy użyciu metod dostępnych w każdym laboratorium mikrobiologicznym tamtych czasów.

Warto zauważyć jeszcze jedno. W obu kluczowych publikacjach Hazen występuje razem z Brown, i to nie z uprzejmości. Mikrobiologia bez chemii dałaby obserwację, że coś działa, chemia bez mikrobiologii nie miałaby czego oczyszczać. Podwójne autorstwo jest tu opisem metody, a nie kurtuazją.

Co wykazała praca z 1951 roku — i czego jeszcze nie

Pierwotna publikacja pozwala opisać odkrycie bez skrótu „lek z grzyba”. Szczep 48240 wyizolowano z gleby gospodarstwa w hrabstwie Fauquier w Wirginii; należał do rodzaju Streptomyces, czyli promieniowców będących bakteriami, nie grzybami. W hodowli wytwarzał dwie substancje przeciwgrzybicze. Szersze spektrum miała wewnątrzkomórkowa „fungicydyna”, aktywna wobec Candida albicans i Cryptococcus neoformans. Autorzy opisali także toksyczność surowego preparatu oraz wyniki w mysich modelach histoplazmozy i kryptokokozy.