Grzyb ze strefą ochronną wokół stanowiska

Ochrona gatunkowa zwykle zabrania czynności: zrywania, niszczenia, handlu. Wobec grzyba taki zakaz ma ograniczoną skuteczność, bo chroni owocnik, czyli organ rozrodczy widoczny przez kilkanaście dni, a nie grzybnię, która żyje w podłożu latami i od której zależy istnienie stanowiska.

Polskie prawo przewiduje w tej sprawie narzędzie mocniejsze. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów, opublikowane w Dzienniku Ustaw z 2014 r. pod pozycją 1408 i obowiązujące od 17 października 2014 r., zawiera cztery załączniki. Pierwszy wymienia gatunki objęte ochroną ścisłą, drugi — ochroną częściową, trzeci gatunki chronione częściowo, które mogą być pozyskiwane wraz ze sposobami pozyskiwania, a czwarty nosi tytuł „Gatunki grzybów wymagające ustalenia stref ochrony ich ostoi i stanowisk oraz wielkość stref".

Strefa ochrony to obszar wokół stanowiska, w którym ogranicza się działania mogące je zniszczyć. Instrument ten jest w Polsce znany przede wszystkim z ochrony ptaków drapieżnych, gdzie chroni się nie osobnika, lecz miejsce gniazdowania. Zastosowanie tej samej logiki do grzybów jest przyznaniem, że przedmiotem ochrony jest siedlisko i grzybnia, a nie okaz.

Nie podajemy tu liczby gatunków w poszczególnych załącznikach. Tabele znajdują się w załącznikach w formacie, którego nie udało się odczytać w sposób pozwalający ręczyć za wynik, a liczba przepisana z drugiej ręki nie spełniałaby standardu tego serwisu. Sam akt jest natomiast dostępny publicznie i wciąż obowiązuje, co sprawdziliśmy w rejestrze ELI Sejmu 15 sierpnia 2026 r.

Praktyczny wniosek dla zbierającego: część polskich grzybów podlega ochronie, a przy niektórych chroniona jest także okolica stanowiska. Nieznajomość gatunku nie zwalnia z tego obowiązku.

Jedenaście porostów i decyzja administracyjna

Załącznik nr 4 do rozporządzenia z 2014 r. wymienia dokładnie 11 gatunków — wszystkie są grzybami zlichenizowanymi, czyli porostami: trzy Lobaria, cztery Parmotrema oraz Evernia divaricata, Ramalina thrausta, Nephroma parile i Thelotrema lepadinum. Dla każdego zapis brzmi: stanowisko wraz z ostoją o promieniu do 50 m. Nie oznacza to automatycznego koła wokół każdego zgłoszenia. Zgodnie z art. 60 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody regionalny dyrektor może ustanowić lub zlikwidować strefę decyzją. W ustanowionej strefie bez zezwolenia obowiązują m.in. zakazy wstępu, wycinania drzew i krzewów, zmian stosunków wodnych oraz budowy. Lokalizacji wrażliwych stanowisk nie należy publikować jako turystycznej mapy.