Flora Wambaugh Patterson i zielnik, który był narzędziem pracy

Do Yale jej nie wpuszczono

Flora Wambaugh Patterson zdała egzamin służby cywilnej w 1895 roku i w wieku 48 lat została mianowana Assistant Pathologist w Section of Vegetable Pathology amerykańskiego Departamentu Rolnictwa. Urodziła się w 1847 roku w Columbus w stanie Ohio, w rodzinie metodystycznego pastora, i grzybami interesowała się już jako dziewczynka — tyle podaje artykuł Amy Y. Rossman, ogłoszony 1 kwietnia 2002 roku i poprawiony w 2012.

Dzienne daty, które krążą po katalogach — 15 września 1847 i 5 lutego 1928 — mają słabszą podstawę, niż się wydaje. Nota herbarium w Chapel Hill umieszcza je w nagłówku, ale w przypisie odsyła do angielskiej Wikipedii. Wikidane trzymają zaś obok siebie dwa zapisy: sam rok, poparty pięcioma bazami autorytatywnymi i taksonomicznymi, oraz pełną datę z jednym przypisem, do wpisu w serwisie Find a Grave. W źródle pierwotnym dat dziennych nie ma w ogóle: Rossman notuje tylko rok i miasto urodzenia oraz to, że po odejściu na emeryturę Patterson mieszkała u syna w Nowym Jorku i tam zmarła w wieku 80 lat.

Dyplom A.B. uzyskała w Antioch College w 1865 roku, mając osiemnaście lat. Co do magisterium źródła się rozchodzą: Rossman wskazuje Wesleyan College w Cincinnati i rok 1883, angielska Wikipedia — Ohio Wesleyan Female College i wiek 42 lat. Obie wersje nie mogą być prawdziwe naraz i nie ma dziś podstaw, by jedną z nich po cichu wybrać. Żadne ze źródeł nie przypisuje jej natomiast doktoratu ani katedry.

Do studiów wróciła z konieczności. Jej mąż, kapitan Edwin Patterson, po eksplozji parowca pozostał bezradny i niezdolny do utrzymania rodziny; przez dziesięć lat, aż do jego śmierci, opiekowała się nim i dwoma synami, bez żadnej państwowej osłony. Potem zajęła się biologią na State University of Iowa, gdzie profesorem był jej brat. W 1893 roku przeniosła się na wschód, ulokowała synów w szkole przygotowującej do studiów i zamierzała kontynuować własną pracę na Yale. Wspomnienie Very K. Charles, które Rossman cytuje, nie owija tego w bawełnę: „poszła tam tylko po to, by zastać drzwi zamknięte, ponieważ kobiety nie były wówczas przyjmowane”. Zapisała się więc do Radcliffe College, przez trzy lata słuchała wykładów z botaniki i jednocześnie pracowała jako asystentka w Gray Herbarium na Uniwersytecie Harvarda. To tam, w jednym z najważniejszych ówczesnych repozytoriów botanicznych, nauczyła się mykologii, fitopatologii i opieki nad zbiorem grzybów.

Zielnik jako narzędzie, nie magazyn

Nie zastała zaniedbanej szuflady. Beverly T. Galloway zatrudnił ją i Franklina Sumnera Earle’a do pomocy przy zielniku właśnie dlatego, że — jak pisze Rossman — dostrzegał znaczenie rozrastających się zbiorów grzybowych USDA; okazów referencyjnych było już wtedy 19 tysięcy. Earle wytrzymał rok i wyjechał do Alabamy, a stamtąd do świeżo powołanego New York Botanical Garden. Patterson przejęła zielnik w 1896 roku i została przy nim 27 lat. Tytuł Mycologist in Charge of Mycological and Pathological Collections dostała później, po formalnym powołaniu Bureau of Plant Industry, którego szefem został Galloway, i nosiła go aż do emerytury w 1923 roku, w wieku 75 lat.

Artykuł Rossman podaje trzy liczby opisujące wzrost zbioru i nie da się ich pogodzić dokładnie. W jednym miejscu czytamy o zwiększeniu liczby okazów referencyjnych U.S. National Fungus Collections „z 19 000 do 115 000”, w innym o „ponad 90 000” okazów dodanych, a w jeszcze innym, że za jej kadencji zbiór urósł do „ponad 114 000”. Rozbieżności są niewielkie, ale prawdziwe, i uczciwiej jest je pokazać, niż wybrać jedną okrągłą wartość. Podobnie z długością służby: John Stevenson, dyrektor kolekcji w latach 1927–1960, pisał, że Patterson „przez 28 lat niestrudzenie poświęcała się rozbudowie zbiorów”, choć sama Rossman liczy tę służbę na 27 lat.

Metoda była prozaiczna i mozolna. Patterson pisała do uczonych na całym świecie, szukając okazów do kupienia albo do wymiany, przede wszystkim exsiccatów — kompletowanych, oznaczonych zestawów materiału referencyjnego, sprzedawanych instytucjom. Dla niejednego wczesnego mykologa amerykańskiego, jak J.B. Ellis, H.W. Ravenel czy A.B. Seymour, był to sposób na utrzymanie. Nalegała też na fitopatologów terenowych, żeby deponowali u niej materiał. W liście do H.B. Humphreya z 1 lutego 1922 roku dziękowała za rdze zebrane na zachodzie kraju i dodawała, że byłoby niezwykle budujące, gdyby wszyscy patolodzy Biura byli równie sumienni w deponowaniu materiału u niej. W czasach bez kopiarki i faksu, gdy do literatury trudno było dotrzeć, podstawowym narzędziem oznaczania był rzetelnie oznaczony okaz, a nie publikacja.

Razem z personelem zbudowała kartoteki: obszerny indeks żywicieli, obejmujący zarówno zbiory, jak i wszystkie publikowane doniesienia o grzybach związanych z roślinami, oraz kartotekę wszystkich opisanych grzybów wraz z synonimami. Prowadzono je na kartach aż do nadejścia komputerowych baz danych na początku lat osiemdziesiątych.

Port, kwarantanna i granice zasługi

Od 1906 roku, gdy uruchomiono formalny program inspekcji roślin, Patterson i troje jej pracowników odpowiadali za wykrywanie i oznaczanie chorób grzybowych w towarach importowanych. Wśród przechwyceń był rak ziemniaka, Synchytrium endobioticum, oznaczony wtedy po raz pierwszy na ziemniakach sprowadzanych do Stanów Zjednoczonych; ten grzyb do dziś pozostaje przedmiotem działań kwarantannowych.

W styczniu 1910 roku do Waszyngtonu dotarła przesyłka dwóch tysięcy japońskich wiśni ozdobnych, daru burmistrza Tokio. Drzewa okazały się opanowane przez liczne grzyby i owady. Patterson, nematolog Nathan Cobb i entomolog J.G. Sanders zajęli politycznie niewygodne stanowisko i zalecili zniszczenie całej przesyłki. W liście o zakażonych drzewach Patterson odnotowała guzowatość korzeni „obecną na 45% drzew”, a obok niej opasanie pięciu drzew, które „najwyraźniej wynikło z ataku Pestalozzia sp.”, z zastrzeżeniem, że w dostępnym czasie nie sposób rozstrzygnąć, czy jest to gatunek rodzimy. Całą partię spalono na ognisku na National Mall. Okaz Pestalotia z tamtej przesyłki — tak zapisuje się dziś tę nazwę — wciąż leży w U.S. National Fungus Collections, nadal nieoznaczony do gatunku, a ten rodzaj i rodzaje z niego wydzielone po stu latach sprawiają nie mniejszą trudność niż wtedy.

Tutaj trzeba być precyzyjnym, bo skrót kusi. Zamierania kasztana jadalnego (Castanea) Patterson nie odkryła. Cryphonectria parasitica (= Endothia parasitica) została stwierdzona na kasztanach w Bronx Zoological Park w Nowym Jorku w 1904 roku, a okazy przysłano jej do oznaczenia; Rossman pisze, że Patterson „odegrała rolę w identyfikacji” tego grzyba, i na tym należy poprzestać. Do 1907 roku choroba dotarła w górę Hudsonu do Poughkeepsie w stanie Nowy Jork i na południe do Trenton w New Jersey. Nieprawdą jest również, że to Patterson doprowadziła do uchwalenia Plant Quarantine Act z 1912 roku: według źródła to sprawa wiśni, zagrożenie rakiem ziemniaka oraz zawleczenie sprawcy zamierania kasztana „doprowadziły do uchwalenia” tej ustawy.

W 1914 roku, najwyraźniej w ramach oszczędności, czworgu mykologów Division of Mycology and Mycological Collections — wśród nich trzem kobietom — zagrożono przeniesieniem do jednostki, w której nie oglądaliby już przywożonego materiału roślinnego. Patterson odpisała 9 listopada, że każda choroba grzybowa, o której dowiedziała się opinia publiczna, była najpierw zauważona przez inspektorów, bezpośrednio albo w korespondencji, i wyliczyła: parch ziemniaka, srebrzystość bulw, zamieranie kasztana, rak cytrusowy. Sama oznaczyła około 800 okazów w U.S. National Fungus Collections — to liczba okazów, nie gatunków — a na podstawie materiału z inspekcji opisała, jak podaje Rossman, „szereg nowych gatunków i jeden nowy rodzaj”: Loculistroma bambusae, sprawcę czarciej miotły bambusa. Ilu dokładnie gatunkom dała nazwy, źródło nie mówi.

Czego ta biografia nie dowodzi

Tytuł tekstu Rossman brzmi „pierwsza kobieta na stanowisku mykologa w USDA” i to zawężenie jest istotne. Ten sam artykuł otwiera się wzmianką o Effie Southworth, „pierwszej kobiecie fitopatolog zatrudnionej w USDA pod koniec XIX wieku”, która zaczęła tam pracę w 1887 roku, zaraz po studiach w Bryn Mawr College. Wstęp hasła w angielskiej Wikipedii nazywa pierwszą fitopatolożką zatrudnioną przez USDA właśnie Patterson — źródło pierwotne temu wprost przeczy, więc tego zdania nie należy powtarzać.

Nie była też jedyną budowniczą zbioru. Rossman przypisuje największą dziś na świecie kolekcję referencyjną grzybów „Patterson i jej następcom”, a to, czym U.S. National Fungus Collections w Beltsville są obecnie, jest dorobkiem stulecia, które minęło od jej emerytury, nie jednej kadencji.

Osobnej ostrożności wymagają dwa popularne biuletyny, które napisała z Verą K. Charles: „Mushrooms and other common fungi” z 1915 roku i „Some common edible and poisonous mushrooms” z 1917 roku. Rossman odnotowuje, że opisywały i ilustrowały pospolite grzyby wielkoowocnikowe, omawiały ich jadalność albo trujące właściwości i podawały przepisy, z keczupem grzybowym włącznie. Właśnie dlatego trzeba powiedzieć wprost: to dokumenty sprzed ponad stu lat, o dawno nieaktualnej taksonomii, i nic w nich nie jest wskazówką, co dziś wolno komukolwiek zjeść.

Sprawdzić da się natomiast rzecz najprostszą, tę samą, o którą Patterson prosiła w listach: ślad okazu. Herbarium Uniwersytetu Karoliny Północnej w Chapel Hill (NCU), prowadzone przez North Carolina Botanical Garden, przechowuje jeden jedyny grzyb zebrany przez nią samą — Cyphella cupressi z 22 października 1906 roku, z etykietą „z okolic rzeki James koło Norfolk w Wirginii”, pod numerem NCU-F-0031286. Jej materiał leży też w BPI i w kilkudziesięciu innych zielnikach. Nawyk, o który upominała się w 1922 roku — zdeponuj, opisz, zostaw etykietę — wciąż odróżnia zapis od wspomnienia. Przeglądając własne notatki z lasu, warto zapytać, co po nich zostanie możliwe do ponownego obejrzenia.