Cytospora tatrensis i dwa inne nowe grzyby opisane z Polski

Trzy polskie arkusze w jednym zeszycie

Zbiorowa praca Fungal Planet description sheets: 1868–1920, podpisana przez 107 autorów, otwierana nazwiskiem Pedra W. Crousa i zamykana nazwiskiem Johannesa Z. Groenewalda, ukazała się w internecie 21 stycznia 2026 roku i weszła do czerwcowego zeszytu 56. tomu „Persoonii”, na stronach 1–173. Składa się z pięćdziesięciu trzech arkuszy opisowych, ponumerowanych od 1868 do 1920, a każdy z nich wprowadza jeden nowy gatunek. Trzy arkusze — 1870, 1903 i 1910 — ustanawiają przy tym również nowy rodzaj, więc nowych nazw jest w sumie pięćdziesiąt sześć. Na polskim materiale typowym oparto trzy arkusze, a streszczenie wymienia je razem pod hasłem „Poland”: Cytospora tatrensis z martwych pędów kosodrzewiny, Myxotrichum flavum z żywicy świerka pospolitego oraz Symphoricola tarnoviensis wraz z nowym rodzajem Symphoricola. Pełny tekst jest dostępny w PubMed Central.

Fungal Planet działa jak wspólna gablota. Każdy arkusz zajmuje od dwóch do czterech stron, przygotowuje go inny zespół, dokłada własną tablicę barwną i własne drzewo filogenetyczne. Polskie arkusze wyszły z dwóch krakowskich ośrodków: z Katedry Ochrony Ekosystemów Leśnych Uniwersytetu Rolniczego imienia Hugona Kołłątaja oraz z Instytutu Botaniki imienia Władysława Szafera Polskiej Akademii Nauk. Holotypy wszystkich trzech gatunków trafiły do zielnika KRAM w tym drugim instytucie, a kultury ex-type do kolekcji CBS.

Martwy pęd kosodrzewiny, arkusz 1874

Cytospora tatrensis Jankowiak & Stępniewska to arkusz 1874 na stronach 24–26, numer MycoBank MB 860581, zaliczony do rodziny Cytosporaceae w rzędzie Diaporthales. W autorstwie nazwy stoją dwa nazwiska, choć arkusz podpisali Robert Jankowiak, Hanna Stępniewska i Piotr Bilański; trzecie nazwisko nie wchodzi do cytowania nazwy. Materiał typowy zmieścił się w jednym zdaniu: „Poland, South Poland, Tatry Mts. isolated from dead Pinus mugo (Pinaceae) stem, Jul. 2023, Cz. Bartnik”. Holotypem jest KRAM F 60043, kulturą ex-type CBS 152107; obok niej arkusz wymienia jeszcze jedną kulturę, CBS 152108.

Cały opis powstał z hodowli. Stadium płciowego nie zaobserwowano. Na pożywce ziemniaczano-glukozowej (PDA) grzyb tworzy kuliste, zwykle skupione pyknidia o średnicy (549–)682–1285(–1653) μm, z licznymi nieregularnymi komorami o średnicy (122–)168–326(–452) μm. Konidia są bezbarwne, kiełbaskowate, gładkie, bez przegród, o wymiarach (4,1–)4,4–6,0(–8,1) × (0,8–)1,1–1,4(–1,7) μm. Kolonie po siedmiu dobach w 25 °C na PDA osiągają średnio 42,2 (± 0,4) mm, a w 5 °C na tej samej pożywce grzyb nie rośnie wcale. Etymologia w arkuszu jest zwięzła: nazwa odsyła do występowania w Tatrach w obrębie Karpat Zachodnich.

Do porównań zsekwencjonowano sześć loci: ITS, LSU, ACT1, RPB2 (arkusz drukuje w tym miejscu literówkę „RBP2”), TEF1 i TUB2. Dwie rzeczy warto tu zauważyć. Po pierwsze, ITS i LSU noszą ten sam numer GenBank, PX260479, ponieważ pojedynczy odczyt o długości 1973 par zasad obejmuje fragment SSU, cały region ITS i fragment LSU. Po drugie, sam arkusz jest wewnętrznie niespójny co do drzewa: uwagi mówią o zbiorze pięciomarkerowym, a podpis ryciny wylicza sześć genów. Uczciwiej jest więc podawać, ile loci zsekwencjonowano, niż ile z nich weszło do analizy. Drzewo umieściło szczep ex-type blisko Cytospora bugeanae i Cytospora pinea, opisanych z chorych gałęzi Pinus bungeana w Chinach.

Czego arkusz nie rozstrzyga

Uwagi arkusza mówią tylko tyle, że gatunek został wyizolowany z pędów wykazujących objawy zamierania w polskich Tatrach, z odesłaniem do wcześniejszej pracy tego samego zespołu z 2024 roku. Testu patogeniczności w arkuszu nie ma. Nie ma zatem dowodu, że to właśnie C. tatrensis powoduje zamieranie kosodrzewiny — izolacja z chorego pędu dowodzi obecności, nie sprawstwa. Różnicę łatwo zgubić: relacja National Geographic Polska z 17 marca 2026 roku pisze wprost, że na zainfekowanych pędach „pasożytuje gatunek nieznany nauce”, a przy okazji podaje, że grzybowi „nadano nazwę nawiązującą do nazwisk odkrywców”. Protolog nie mówi ani jednego, ani drugiego: etymologia odsyła wprost do Tatr, a nazwiska stojące po nazwie to jej autorzy — element, który nosi każdy opisany takson.

Stanowisko jest znane gorzej, niż mogłoby się wydawać. Protolog podaje wyłącznie „South Poland, Tatry Mts” — bez doliny, bez wysokości, bez nazwy stoku. Współrzędne istnieją, ale poza publikacją: rekord GenBank szczepu ex-type wymienia 49,21603 N, 19,76886 E i wysokość 1584 m. Kto ich używa, powinien przypisać je bazie danych, a nie pracy. Przywoływany w prasie przedział od około 1550 do 1800 m n.p.m. to opis piętra, w którym rośnie kosodrzewina, a nie miejsca zbioru. Rekord GenBank różni się zresztą od arkusza w dwóch szczegółach: podaje sierpień 2023 zamiast lipca oraz rdzeń miękiszu pędu z objawami zamiast martwego pędu. W takim sporze pierwszeństwo ma protolog.

Trzeba też powiedzieć, czym ten grzyb nie jest. Nie jest grzybem, który da się zobaczyć na szlaku: opisano go z pyknidiów wytworzonych na pożywce i ze strzępek, a owocnika widocznego gołym okiem nikt nie odnotował. Nazwa mówi, skąd pochodzi typ, a nie gdzie gatunek żyje — najbliżsi znani krewni pochodzą z Chin. Wreszcie komunikat Tatrzańskiego Parku Narodowego z 12 marca 2026 roku, choć wydany przez park, jest podpisany „Tekst: prof. dr hab. inż. Robert Jankowiak” i sam informuje, że badania częściowo sfinansowano ze środków funduszu leśnego przekazanych parkowi. To autorski komunikat na stronie instytucji, przez którą szło finansowanie, a nie niezależne potwierdzenie.

Żywica świerka i nalot na liściach śnieguliczki

Myxotrichum flavum Czachura & Piątek (arkusz 1894, strony 84–86, MB 861008) opisano z żywicy świerka pospolitego zebranej 16 października 2020 roku w obszarze ochrony ścisłej Psarski Dół w Świętokrzyskim Parku Narodowym. Holotypem jest KRAM F-60051, kulturą ex-type CBS 154543. Kolonie są intensywnie żółte; na pożywce słodowej osiągają 16 mm średnicy po dwóch tygodniach w 15 °C i 18 mm po dwóch tygodniach w 25 °C. Arkusz stwierdza, że jest to pierwszy przedstawiciel rodzaju wyizolowany z żywicy drzewa iglastego. Zastrzega przy tym, że Myxotrichum resinae, opisane przez Eliasa Friesa w 1832 roku z żywicy świerka w Szwecji, to inny grzyb, dziś umieszczany w rodzaju Phaeoblastophora, o czarnych koloniach i zabarwionym stadium bezpłciowym.

Trzeci arkusz wprowadza od razu rodzaj i gatunek. Symphoricola Piątek, Czachura & Stryjak-Bogacka (MB 861009) należy do rodziny Teratosphaeriaceae w klasie Dothideomycetes, a jego gatunkiem typowym jest Symphoricola tarnoviensis (MB 861010, holotyp KRAM F-59997, kultura ex-type G209 = CBS 152427). Materiał typowy zebrano 1 października 2018 roku w Tarnowie-Piaskówce, w miejskiej zieleni, z nalotu grzybów sadzakowatych na liściach śnieguliczki białej. Grzyb wyizolowano z tej wielogatunkowej powłoki; nigdzie nie napisano, że jest jej głównym składnikiem ani że szkodzi krzewowi. Tworzy wyłącznie strzępki oraz chlamydospory o wymiarach (6–)7–16(–20) × 6–13,5(–17) μm, z endokonidiami 3,5–6,5 × 3–5,5(–6) μm w środku. Rośnie bardzo wolno: po czterech tygodniach kolonie mają 9 mm w 15 °C i 10 mm w 25 °C na pożywce słodowej oraz 12 mm w 15 °C i 9 mm w 25 °C na PDA.

Co da się sprawdzić samemu

Każdą z tych nazw można prześledzić bez dostępu do płatnych baz. Numery MycoBank identyfikują rejestrację nazwy, sygnatury KRAM wskazują konkretne okazy w zielniku Instytutu Botaniki PAN, numery CBS — żywe kultury, a numery GenBank — sekwencje, które da się porównać samodzielnie. Arkusz Cytospora tatrensis odsyła dodatkowo do materiałów uzupełniających w serwisie figshare oraz do wyrównania i drzewa złożonych w TreeBASE.

Jednej rzeczy nie da się tutaj pokazać. Zeszyt „Persoonii” udostępniono na licencji CC BY-NC-ND 4.0, która zabrania użytku komercyjnego i tworzenia opracowań, więc tablice barwne z arkuszy — w tym zdjęcia zamierających pędów kosodrzewiny i mikrofotografie konidiów — nie mogą być tu powtórzone. Fotografia u góry pokazuje zatem roślinę żywicielską i jej siedlisko, a nie grzyba.

Zostaje jeszcze jedna obserwacja, tania i dostępna dla każdego. Dwa z trzech polskich typów pochodzą z terenów objętych ochroną, ale trzeci — i akurat ten, który dał nauce nowy rodzaj — zebrano z krzewu rosnącego w miejskiej zieleni w Tarnowie. Nowe rodzaje grzybów nie mieszkają wyłącznie w rezerwatach. Mieszkają też na krzewie posadzonym przy chodniku, tam gdzie nikt dotąd nie zajrzał z probówką.