Większość roślin lądowych żyje w symbiozie z grzybami

Mikoryza jest związkiem między grzybem a korzeniami rośliny. Strzępki zwiększają powierzchnię, z której partner może pobierać wodę i składniki mineralne, szczególnie fosfor i azot. W zamian roślina przekazuje grzybowi związki węgla powstałe w fotosyntezie. Nie jest to bezwarunkowa przyjaźń: bilans wymiany zależy od gatunków i środowiska, ale dla ogromnej części roślin taki układ jest podstawowym sposobem funkcjonowania korzeni.

Popularna liczba „około 90 procent” jest użytecznym skrótem, lecz wymaga wyjaśnienia. Przeglądy globalne rozdzielają kilka typów symbiozy: mikoryzę arbuskularną, ektomikoryzę, mikoryzę erikoidalną i storczykową. Ich udziały nie składają się w prosty licznik, bo dane dla części rodzin są niepełne, a status niektórych roślin zależy od warunków. Jedna z szerokich syntez oszacowała między innymi około 72 procent gatunków z mikoryzą arbuskularną, 2 procent z ektomikoryzą, 1,5 procent z erikoidalną i 10 procent storczyków zależnych od grzybów. Około 8 procent uznano za całkowicie niemikoryzowe, a część za zmienną lub słabo poznaną.

Dla grzybiarza najważniejsza jest ektomikoryza. Borowiki, koźlarze, maślaki, rydze i liczne muchomory tworzą osłonę na drobnych korzeniach drzew. Dlatego obecność gospodarza zawęża miejsce poszukiwań: koźlarz potrzebuje odpowiedniego drzewa, a maślak jest związany przede wszystkim z sosnami lub modrzewiami. Samo drzewo nie gwarantuje owocników, bo liczą się też gleba, pogoda, wiek drzewostanu i konkurencja innych grzybów.

Sieci mikoryzowe bywają przedstawiane jako „leśny internet”. To chwytliwa metafora, ale nie dowód, że las podejmuje wspólne decyzje. Przepływ związków między roślinami przez grzybnię obserwowano, jednak jego skala i znaczenie w naturalnych lasach są nadal badane. Pewne jest coś prostszego: bez partnerów grzybowych większość roślin lądowych działałaby zupełnie inaczej.

Co naprawdę pokazują dane

Popularne „90% roślin” miesza kilka typów mikoryzy i zwykle nie podaje, co jest liczone. Synteza Brundretta i Tedersoo oszacowała udział gatunków roślin lądowych na około 72% dla mikoryzy arbuskularnej, 2% ektomikoryzy, 1,5% mikoryzy wrzosowatych i około 10% mikoryzy storczykowej; około 8% uznano za niemikoryzowe, a reszta pozostaje niepewna lub zależna od warunków. Są to udziały gatunków, nie osobników ani biomasy. Związek także nie zawsze jest obustronnie korzystny w tym samym stopniu. Grzyb może zwiększać dostęp rośliny do fosforu, azotu i wody, otrzymując związki węgla, lecz bilans zmienia się wraz z glebą, światłem i partnerami. Najuczciwszy wniosek brzmi: mikoryza dominuje wśród roślin lądowych, ale jedna okrągła liczba zaciera różnorodność i niepewność danych.

Jak bada się wpływ grzybni na siewki

Nie wystarczy znaleźć obok siebie drzewo, siewkę i grzyb. Trzeba porównać rośliny w warunkach różniących się dostępem do strzępek. W badaniu subtropikalnego lasu w Chinach zastosowano pojemniki z siatką o oczkach 35 lub 0,5 mikrometra. Różna przepuszczalność pozwalała testować wpływ dostępu grzybni na wzrost siewek. Dodatnie efekty stwierdzono u badanych gatunków ektomikoryzowych oraz części arbuskularnych. Autorzy zaznaczyli jednak, że dokładny mechanizm korzyści nie został rozstrzygnięty. Publikacja z 2020 roku dotyczy określonego doświadczenia i zestawu gatunków.

To istotne rozróżnienie: większa biomasa siewki jest wynikiem pomiaru, a opowieść o starszym drzewie „karmiącym potomstwo” jest dodatkową interpretacją. Aby ją wykazać, trzeba byłoby ustalić źródło przemieszczanych związków, drogę transportu, odbiorcę i znaczenie biologiczne przepływu. Sam korzystny wpływ obecności strzępek nie odpowiada na wszystkie te pytania.

Trzy poziomy twierdzeń o leśnej sieci

Pierwszy poziom to obecność związku grzyba z korzeniami. Drugi to połączenie kilku roślin przez grzybnię. Trzeci to konkretny skutek takiego połączenia: na przykład zmiana odżywienia, wzrostu lub przeżywania. Wniosek dotyczący pierwszego poziomu nie jest automatycznie dowodem trzeciego. Podobnie wykryty przepływ nie mówi jeszcze, czy bilans jest korzystny dla wszystkich partnerów.

Analiza Karst, Jones i Hoeksemy z 2023 roku wskazała na nadinterpretacje oraz wybiórcze cytowanie dodatnich wyników w literaturze o wspólnych sieciach mikoryzowych. Autorzy opisują granice dostępnych dowodów, a nie negują samego istnienia mikoryzy. Czytelnik może zastosować prostą kontrolę: sprawdzić, czy nagłówek opowiada o tym samym organizmie, środowisku i wyniku, które rzeczywiście badano.

W terenie oznacza to rozsądne korzystanie z informacji o drzewach. Obecność potencjalnego partnera pomaga opisać siedlisko, ale nie potwierdza konkretnej podziemnej sieci. Zdjęcie borowika między dwoma pniami nie pokazuje, z którymi korzeniami łączy się jego grzybnia ani w którą stronę przepływają składniki. Tę różnicę między obserwacją a interpretacją warto zachować także w notatce ze spaceru.